ควายป่า
เรียบเรียงโดย :สุรชิต แวงโสธรณ์
ประเทศไทยเราได้อาศัยแรงงานจากควายเลี้ยงในการไถนาปลูกข้าวมาเป็นเวลานานนับร้อย ๆ ปี แต่บทบาทของควายกำลังลดลงเป็นผลมาจากการเข้ามาแทนที่ของเครื่องกลการเกษตร ในทำนองเดียวกันสัตว์ที่เป็นต้นกำเนิดของความเลี้ยงคือ ควายป่า ก็มีจำนวนลดลงอย่างรวดเร็ว เนื่องจากการถูกไล่ล่าเพื่อเอาเขา หนัง เนื้อ การผสมพันธุ์กับความเลี้ยงและการติดดรคระบาดจากควายเลี้ยงอีกด้วย
ควายป่า (wild water buffalo) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Bubalus bubalis หรือ Bubalus arnee เช่นเดียวกับควายเลี้ยง จัดอยู่ในวงศ์ Bovidae เช่นเดียวกับวัวแดง กระทิง กูปรี จามรี ฯลน ทางด้านวิวัฒนาการจัดว่าควายเป็นสัตว์ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในจำพวกวัวต่าง ๆ ลำตัวสีออกดำหรือสีเทาเข้มยาว 2.5-3.0 เมตร ความสูงที่ไหล่ 1.5-1.8 เมตร น้ำหนักตัวเกือบ 1,000 กิโลกรัม มีเขาทั้งตัวผู้และตัวเมียเขามีขนาดใหญ่ตีวงโค้งไปทางด้านหลังเขา ด้านบนมีสันหนาเรียงเป็นแถวตามขวางและพื้นที่หน้าตัดของเขาเป็นรูปสามเหลี่ยม ขนตามลำตัวสั้นและขึ้นอยู่ห่าง ๆ กัน ยกเว้นมีกระจุกขนยาวตรงหน้าผาก เหนือตาและที่ข้อเข่า กีบมีขนาดใหญ่และแยกห่างจากกันได้มาก เพื่อให้สะดวกในการเดินไปบนดินเลน
ในอดีตเคยพบมีควายป่าอาศัยอยู่ในประเทศอินเดียไปทางทิศตะวันออกจนถึงจีน และไปทางทิศตะวันตกถึงบริเวณแอฟริกาเหนือ และบางส่วนของทวีปยุโรป ปัจจุบันเหลืออยู่เป็นจำนวนไม่มากนัในอินเดีย เนปาล บังกลาเทศ ไทย เขมร และเวียดนาม พบมีชุกชุมที่สุดในเขตสงวนคาซิรังกา (Saziranga Game Reserve) ในแคว้นอัสสัม ในประเทศไทยพบเฉพาะในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งประมาณ 30 ตัวเท่านั้น
ควายป่าเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่ในที่ราบลุ่ม บริเวณบึง หนอง ทะเลสาบ และหุบเขาที่มีลำน้ำไหลผ่าน ไม่ชอบอยู่บนภูเขา หรือในป่าลึกไกลจากแหล่งน้ำ ออกหากินในเวลากลางคืนและเช้าตรู่ กินพืชจำพวกหญ้า พืชล้มลุก และพืชน้ำต่าง ๆที่ขึ้นอยู่ตามริมแหล่งน้ำ บางครั้งนอนแช่ในปลักโคลนเกือบตลอดวัน โดยทั่วไปอยู่รวมกันเป็นฝูง 10-20 ตัว มีตัวผู้อายุมากเป็นจ่าฝูง ซึ่งจะยืนหากินอยู่ห่างจากฝูงมาก เวลาหนีภัยจ่าฝูงจะไล่ต้อนลูกฝูงให้ไปเป็นกลุ่มและกันลูกๆ ไว้ตรงกลางฝูง ทิศทางการหนีจะมุ่งเข้าป่าหญ้ามากกว่าหนีลงในแหล่งนี้ เมื่อวิ่งหนีไปได้ไกล 200-300 เมตร มักจะหยุดยืนเป็นแถวรูปครึ่งวงกลม พร้อมเบิ่งมองกลับมายังผู้บุกรุก ตัวผู้อายุมากมักแยกออกจากฝูงมาอยู่ลำพังตัวเดียว ศัตรูของควายป่ามีเพียงมนุษย์และเสือโคร่งชอบกินลูกควายป่ามาก ฤดูผสมพันธุ์ของควายป่าไม่แน่นอน จึงพบมีลูกควายป่าอายุต่างๆ กันอยู่ในฝูงตลอดปี ส่วนใหญ่จะอยู่ในราวเดือนตุลาคมจนถึงพฤศจิกายน ระยะตั้งท้องนาน 300-340 วัน ออกลูกครั้งละ 1-2 ตัว ลูกมีลำตัวสีน้ำตาลอมแดง หรือน้ำตาลอมเหลือง ลูกควายป่ากินนมแม่นาน 6-9 เดือน และโตเต็มที่เมื่อมีอายุย่างเข้าปีที่สาม ควายป่าโดยทั่วไปมีอายุยืน 20-25 ปี


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537