Un title page

สูตรปุ๋ยเคมี
ดร. สุริยา สาสนรักกิจ

          ท่านคงเคยเห็นถุงปุ๋ยเคมีมาบ้างแล้ว และคงแปลกใจที่เห็นตัวเลขสามตัวที่ปรากฏอยู่บนถุงปุ๋ยนั้น เช่น 16–16–8, 18–16–0 หรือ 46–0–0 ตัวเลขตำแหน่งแรกหมายถึงไนโตรเจนทั้งหมด (N) เลขตำแหน่งที่สองหมายถึงฟอสเฟตที่เป็น ประโยชน์ต่อพืช (P205) และตัวเลขตัวสุดท้ายหมายถึงโพแทสเซียมที่ละลายในน้ำได้ (K20) ในกรณีที่ปุ๋ยมีธาตุอาหาร เพียงชนิดเดียวเราเรียกปุ๋ยดังกล่าวว่าปุ๋ยเชิงเดี่ยว ตัวอย่างเช่น ปุ๋ยสูตร 16–16–8 หมายถึง ปุ๋ย 100 กิโลกรัม มีธาตุ อาหารที่เป็นไนโตรเจนทั้งหมด 16 กิโลกรัม ฟอสเฟตที่เป็นประโยชน์ต่อพืช 16 กิโลกรัม และโพแทสเซียมที่ละลายน้ำ
8 กิโลกรัม

          เราสามารถจำแนกปุ๋ยออกตามปริมาณธาตุอาหารที่มีอยู่ได้เป็น 4 ชนิด คือ ปุ๋ยสูตรต่ำ (low analysis fertilizer) ปุ๋ยสูตรกลาง (medium analysis fertilizer) ปุ๋ยสูตรสูง (high analysis fertilizer) และปุ๋ยสูตรเข้มข้น (concentration fertilizer) ซึ่งหมายถึงในปุ๋ย 100 กิโลกรัม มีปริมาณธาตุอาหารทั้ง 3 อย่างรวมกันต่ำกว่า 15 กิโลกรัม, 15–25, 26–30 และมากกว่า 30 กิโลกรัม ตามลำดับ

           การผลิตปุ๋ยเคมีสูตรต่างๆ ก็เพื่ออำนวยความสะดวกให้กับเกษตรกรในการเลือกใช้ปุ๋ยที่มีสัดส่วนธาตุอาหารทั้ง 3 ชนิด ที่มีความเหมาะสมกับ พืชที่ปลูก เช่น ปุ๋ยนา มีให้เลือกทั้งสูตรที่มีหรือไม่มีโพแทสเซียม ซึ่งแต่ละสูตรมีความเหมาะสมในแต่ละสภาพดินที่แตกต่างกัน ได้แก่ ปุ๋ยนาสูตร16–20–0 เหมาะสำหรับนาข้าวที่มีเนื้อดินเป็นดินเหนียว ดินชนิดนี้จะมีปริมาณโพแทสเซียมเป็นปริมาณเพียงพอสำหรับการเจริญเติบโตของข้าว ดังนั้นจึงไม่มีความ จำเป็นต้องใส่ปุ๋ยโพแทสเซียมอีก ส่วนดินที่มีเนื้อดินเป็นดินทราย หรือดินร่วนปนทราย ดินจำพวกนี้จะมีปริมาณโพแทสเซียมในดินต่ำ ดังนั้นปุ๋ยนาที่ใช้จึงจำ เป็นต้องมีโพแทสเซียม เช่น สูตร 18–20–4

          สำหรับพืชตระกูลถั่วอาจเลือกสูตรปุ๋ยที่มีปริมาณไนโตรเจนต่ำๆ หรือไม่มีไนโตรเจนก็ได้ ทั้งนี้เนื่องจากพืชตระกูลถั่วสามารถตรึงไนโตรเจนจาก อากาศได้ หรือพืชจำพวกเส้นใยก็มักจะเน้นปุ๋ยที่มีโพแทสเซียมสูงๆ เพราะทำให้เส้นใยมีคุณภาพดียิ่งขึ้น ส่วนไม้ดอกไม้ประดับนั้นมีการใช้ปุ๋ยสูตรที่ แตกต่างกัน แต่โดยทั่วไปจะใช้ปุ๋ยสูตรเสมอเป็นหลัก เช่น ปุ๋ยสูตร 15–15–15 ซึ่งเป็นสูตรที่ต้องการให้พืชมีการเจริญเติบโตอย่างสม่ำเสมอ

          โดยทั่วไปแล้วการใช้ปุ๋ยจะยึดหลักดังนี้คือ ปุ๋ยเคมีที่มีสูตรไนโตรเจนสูงจะใช้เป็นปุ๋ยเร่งการเจริญเติบโตของส่วน ลำต้น และ ใบ ปุ๋ยเคมีที่มีฟอสเฟตสูงใช้เป็นปุ๋ยสำหรับเร่งการเจริญเติบโตของรากและการออกดอกของพืช ส่วนปุ๋ยเคมีที่มี โพแทสเซียมสูงใช้สำหรับปรับปรุงคุณภาพของผลิตผลหรือพืชเส้นใย


 



สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537