Un title page

พลังงานความร้อนใต้พิภพ
ฝ่ายสิ่งแวดล้อม นิเวศวิทยา และพลังงาน

พลังงานความร้อนใต้พิภพ (geothermal) เป็นแหล่งพลังงานธรรมชาติที่มีขนาดใหญ่มากแหล่งหนึ่ง เกิดจากการ สะสมตัวของพลังงานความร้อนภายใต้ผิวโลก โดยปกติอุณหภูมิภายใต้ผิวโลกจะเพิ่มขึ้นเมื่อยิ่งลึกลงไป เช่น   ที่ความลึก 25–30 กิโลเมตร จะมีอุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 250–1,000 o ซ. ขณะที่แกนกลางหรือจุดศูนย์กลางของโลกจะมีอุณหภูมิสูง ถึง 3,500–4,500 o ซ. พลังงานความร้อนที่มนุษย์สามารถนำมาใช้ประโยชน์ จะอยู่ในช่วงความลึกไม่เกิน 10 กิโลเมตร นักธรณีวิทยาเชื่อว่าแหล่งกักเก็บพลังงานความร้อนใต้พิภพนั้น จะเป็นบริเวณที่มีค่าการไหลของความร้อนขึ้นสู่ผิวดิน และค่าการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิกับความลึกมีค่าสูงตั้งแต่ 1.5–5.0 เท่าของค่าปกติ นอกจากนี้บริเวณที่มีแหล่งพลังงานความ ร้อนใต้พิภพกักเก็บอยู่ มักจะเป็นบริเวณที่พบน้ำพุร้อน

พลังงานความร้อนใต้พิภพ สามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ระบบใหญ่ๆ คือ

1. ระบบไอน้ำร้อน (vapour dominated system)
ให้ไอน้ำร้อนที่อุณหภูมิสูงกว่า 250 o ซ. ขึ้นไปมักเกิดในบริเวณที่มีหิน หลอมเหลวร้อนสะสมอยู่ พลังงานความร้อนชนิดนี้ประกอบด้วยไอน้ำร้อนมากกว่า 95% ซึ่งจะพบน้อยมากในโลก แต่ปัจจุบันพบแล้วที่มลรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา เรียกว่า พุน้ำร้อนไกเซอร์ สามารถนำมาผลิตกระแสไฟฟ้าได้เป็นอย่างดี

2. ระบบน้ำร้อน (hot water system)
มีอุณหภูมิของน้ำร้อนตั้งแต่ 100 o ซ. ขึ้นไป ระบบนี้เป็นแหล่งสะสมความร้อน ที่ประกอบไปด้วยน้ำร้อนเป็นส่วนใหญ่ และมีไอน้ำร้อนเป็นส่วนน้อย ระบบนี้พบมากที่สุดในโลก เช่น ที่ประเทศเม็กซิโก

3. ระบบหินร้อนแห้ง (hot dry rock system)
เป็นระบบที่แหล่งสะสมความร้อนเป็นหินเนื้อแน่นที่มีความร้อนอยู่แต่ไม่มี น้ำร้อนหรือไอน้ำไหลหมุนเวียนเช่นสองระบบแรก ในการนำมาใช้จึงต้องอัดน้ำเย็นลงไปตามบ่อที่เจาะ เพื่อให้ได้น้ำร้อนขึ้น   มาใช้ ปัจจุบันประเทศสหรัฐอเมริกาได้ทดลองนำความร้อนขึ้นมาใช้ได้ประมาณ 10 เมกะวัตต์

4. ระบบความดันธรณี (geopressured system)
เป็นระบบที่พลังงานความร้อนอยู่ภายใต้ความดันสูง เนื่องมาจากน้ำหนัก ของชั้นหินปิดทับอยู่ ทำให้น้ำที่กักเก็บอยู่ในช่องว่างระหว่างหินมีอุณหภูมิสูงขึ้น พบในประเทศสหรัฐอเมริกาซึ่งมีอุณหภูมิสูงถึง 237 o ซ.การใช้ประโยชน์ของพลังงานความร้อนใต้พิภพ มีได้หลายด้าน เช่น เพื่อการผลิตกระแสไฟฟ้า ปัจจุบันประเทศสหรัฐฯ สามารถผลิตไฟฟ้าได้รวม กันมากกว่า 500 เมกะวัตต์ ประเทศอิตาลี ผลิตไฟฟ้ารวมกันมากกว่า 400 เมกะวัตต์ เพื่อการเกษตรกรรม เช่น การอบพืช เพื่อกิจการอุตสาหกรรม เช่น อุตสาหกรรมอาหาร อุตสาหกรรมกระดาษ นอกจากนี้ยังใช้เป็นสถานที่ท่องเที่ยว และอาจใช้รักษาโรคผิวหนังต่างๆ ได้

ประเทศไทยพบแหล่งพลังงานความร้อนใต้พิภพ หรือน้ำพุร้อนมากกว่า 60 แห่ง ในภาคเหนือ ภาคตะวันตก และ ภาคใต้ส่วนใหญ่เกิดจากการ ที่น้ำฝน จากผิวดินไหลซึมผ่านชั้นดินและหินลงไปตามรอยเลื่อนและรอยแตกของหิน เมื่อไหล ลึกลงไปมากๆ ก็จะสัมผัสกับหินร้อนที่อยู่ใต้ผิวโลกทำให้น้ำฝนที่ไหล ลงไปร้อนขึ้นและความดันเพิ่มขึ้น จึงเกิดแรงดันดันให้ น้ำร้อนแทรกตามรอยหินขึ้นมาสู่ผิวโลกปรากฏเป็นน้ำพุร้อน

ปัจจุบันนักธรณีวิทยาได้แบ่งแหล่งพลังงานความร้อนใต้พิภพเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่มีอุณหภูมิแหล่งกักเก็บอยู่ระหว่าง 175–200 o ซ. ได้แก่ น้ำพุร้อนจำนวน 5 แห่ง ที่อำเภอฝาง อำเภอแม่แตง อำเภอสันกำแพง และ อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ กับที่อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย อีกกลุ่ม
คือ กลุ่มที่มีอุณหภูมิกักเก็บอยู่ระหว่าง 140–170 o ซ. ได้แก่ น้ำพุร้อนจำนวน 11 แห่ง ที่อำเภอพร้าว อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ อำเภอปาย อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย และอำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่

ถึงแม้ว่าประเทศไทยจะมีแหล่งน้ำพุร้อนไม่ใหญ่โตเหมือนที่มีในต่างประเทศ แต่ก็ได้มีหลายหน่วยงานทำการศึกษาวิจัยการใช้ประโยชน์ของ พลังงานความร้อนดังกล่าว พบว่ากลุ่มที่มีอุณหภูมิแหล่งกักเก็บอยู่ระหว่าง 175–200 o ซ. มีศักยภาพที่จะนำมาใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้าได้ ส่วนกลุ่ม ที่มีอุณหภูมิระหว่าง 140–170 o ซ. มีศักยภาพที่จะนำมาใช้เพื่อกิจการเกษตรและอุตสาหกรรมบางประเภท นอกจากนี้ยังมีบางแห่งได้เปิดกิจการเป็น แหล่งท่องเที่ยวแล้ว

 


 



สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537