น้ำโสโครกในงานบำบัดน้ำเสีย
ดร. นระ คมนามูล

น้ำโสโครก (sewage) คือ น้ำเสียจากชุมชน ซึ่งอาจจะมาจากน้ำทิ้งจากบ้านเรือน (sullage) ล้วนๆ หรืออาจจะมีน้ำเสียจากอุตสาหกรรมหรือเกษตรกรรมด้วยก็ได้
น้ำโสโครกในระยะแรกจะเป็นของเหลวขุ่นสีเทา มีกลิ่นคล้ายดินซึ่งยังไม่น่ารังเกียจมากนัก ส่วนใหญ่จะประกอบด้วยของแข็งแขวนลอยขนาดต่างๆ รวมทั้งมลพิษในรูปสารละลาย อันตรายจากน้ำโสโครกส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับปริมาณของจุลินทรีย์นำโรค (pathogenic) น้ำโสโครกของประเทศในเขตร้อนจะสูญเสียปริมาณออกซิเจนที่ละลายอยู่ในน้ำได้รวดเร็ว และเกิดสภาวะขาดออกซิเจน (septic) หรือการเน่านั่นเอง ซึ่งจะมีกลิ่นก๊าซไข่เน่า (ก๊าซไฮโดรเจนซัลไฟด์)
เพื่อให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น ได้แสดงส่วนประกอบของน้ำโสโครกไว้ในรูปส่วนที่เป็นอินทรียสารของน้ำโสโครกจะประกอบด้วยโปรตีน คาร์โบไฮเดรตและไขมันเป็นองค์ประกอบสำคัญ สารประกอบเหล่านี้โดยเฉพาะโปรตีนและคาร์โบไฮเดรต เป็นอาหารอย่างดีสำหรับจุลินทรีย์ ดังนั้นในการบำบัดน้ำเสีย


โดยวิธีชีววิทยา วิศวกรสุขาภิบาลจึงใช้ประโยชน์ของจุลินทรีย์ในน้ำโสโครกเป็นตัวย่อยละลายสิ่งปฏิกูลในน้ำโสโครก ทั้งนี้โดยให้ออกซิเจนแก่จุลินทรีย์เพื่อเพิ่มความสามารถในการย่อยสลายสิ่งปฏิกูลทำให้ความโสโครกหมดไป หรือเบาบางลง จุลินทรีย์บางส่วนจะตายไป แต่ขณะเดียวกัน ในทางสภาวะที่เหมาะสมจุลินทรีย์ที่เหลือก็จะเจริญเติบโตแบ่งเซลล์เพิ่มจำนวนมากขึ้นได้อีกด้วย

เนื่องจากน้ำโสโครกมีส่วนประกอบที่สลับซับซ้อนมาก ซึ่งยากต่อการวิเคราะห์ให้สมบูรณ์ได้ ดังนั้น การวัดความโสโครกของน้ำ จึงใช้วิธีวัดปริมาณออกซิเจนที่จุลินทรีย์ต้องการใช้ในการย่อยสลายของเสีย ด้วยเหตุนี้ความ เข้มข้นที่จุลินทรียสารในของเสีย จึงพูดกันในรูปของปริมาณออกซิเจนที่ ต้องการใช้ในการเติมออกซิเจน (ออกซิเดชัน) เช่น ถ้าทุกๆ 1 ลิตรของ น้ำเสีย ต้องใช้ออกซิเจนครึ่งกรัม ในการออกซิเดชัน หมายความว่าความ เข้มข้นของอินทรียสารใน 1 ลิตรของน้ำเสียนั้น ต้องใช้ออกซิเจนประมาณ 500 มิลลิกรัม ในการทำปฏิกิริยาย่อยสลาย
การหาค่าความต้องการออกซิเจนของน้ำเสียมี 3 วิธีเป็นพื้นฐาน
1. ค่าความต้องการออกซิเจนทางทฤษฎี (Theoretical Oxygen Demand THOD) หมายถึงปริมาณออกซิเจนทางทฤษฎีที่ต้องการใช้เพื่อย่อยสลายสารอินทรีย์ในน้ำเสีย
2. ค่าความต้องการออกซิเจนทางเคมี (Chemical Oxygen Demand COD) หาได้โดยออกซิไดซ์น้ำเสียด้วยสารละลายกรดไดโครเมทเดือด
3. ค่าความต้องการออกซิเจนทางชีวเคมี (Biochemical Oxygen Demand BOD) คือ ปริมาณออกซิเจนที่ต้องการสำหรับออกซิไดซ์น้ำเสียโดยจุลินทรีย์
ในการกำจัดน้ำทิ้งจากแหล่งชุมชน สิ่งสกปรกที่จะต้องกำจัดออกได้แก่จำนวนอินทรียสาร หรือ BOD ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้น้ำเน่าเสีย สำนักงานคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ จึงได้กำหนดมาตรฐานน้ำทิ้งจากชุมชนไว้ เช่นกรณีที่ชุมชนนั้นมีผู้อยู่อาศัยหนาแน่นเกินกว่า 2,500 คน น้ำทิ้งจากชุมชนต้องผ่านระบบการกำจัดน้ำเสีย ให้มีค่า BOD ไม่เกินกว่า 20 ppm (มิลลิกรัม ต่อลิตร) เสียก่อน จึงจะสามารถ ระบายน้ำนั้นออกสู่แหล่งน้ำสาธารณะได้


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537