พิษและอันตรายจากสารเคมี
ชุลีรัตน์ บรรจงลิขิตกุล

พิษหรือความมีพิษ (toxicity) จะเป็นคุณสมบัติที่เป็นอันตรายประจำตัวของสารเคมีโดยทั่วๆ ไป สารเคมีที่มีพิษสูง มักจะมีอันตรายสูงไปด้วย แต่ในบางกรณีก็อาจจะไม่เป็นเช่นนั้น ตัวอย่างสารที่มีพิษสูง เช่น ไซยา ไนด์ และสารฆ่าแมลงบางชนิดคือ พวกนี้โดยตัวมันเองจะมีพิษสูง แต่อันตรายจะมากน้อยแค่ไหนขึ้นอยู่กับโอกาสและสภาพการใช้สารนั้นๆ
อันตราย (hazard) หมายถึง โอกาสที่สารเคมีตัวนั้นจะทำให้เกิด ผลเสียหรืออันตรายแค่ไหน สารเคมีที่มีอันตรายสูงไม่จำเป็นต้องเป็นสารที่มีพิษสูง เช่น ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ซึ่งปกติถือว่าก๊าซตัวนี้มีความเป็นพิษไม่สูงมากนัก แต่ถูกจัดว่าเป็นก๊าซที่มีอันตรายสูงมาก เพราะสามารถทำให้เกิดผลเสียต่อสุขภาพและทำให้มนุษย์เสียชีวิตปีละไม่น้อย ทั้งนี้ เนื่องจากก๊าซตัวนี้เรามีโอกาส ที่จะได้สัมผัสอยู่เสมอในชีวิต ประจำวันและชีวิตการทำงาน เมื่อมีการเผาไหม้ที่ไหนก็จะพบก๊าซ ตัวนี้เสมอ
อย่างไรก็ตาม เพื่อความเข้าใจได้ดียิ่งขึ้นจะขอยกตัวอย่างเพิ่มเติมดังนี้ ถ้า ของเหลวสองชนิดนี้ระดับความเป็นพิษเท่ากัน แต่มีระดับอันตรายต่างกัน โดยที่ของเหลวชนิดหนึ่งอาจจะไม่มีกลิ่นและไม่ระคายเคืองต่อตาและจมูก ในขณะที่ของเหลวอีกชนิดหนึ่งมีกลิ่นฉุนและแรงในระดับความเข้มข้นเพียงเล็กน้อย หรือระคายเคืองต่อตาและทางเดินหายใจ ดังนั้นโดยการเปรียบเทียบจะพบว่าของเหลวชนิดที่มีคุณสมบัติเตือนภัยคือ มีกลิ่นฉุนนั้นจะเป็นสารที่มีอันตรายน้อยกว่าสารที่ไม่มีกลิ่น ทั้งนี้เพราะว่าเราสามารถทราบว่าสารดังกล่าวมีอยู่ในบริเวณได้ก่อนเกิดอันตรายขึ้น
       เนื่องจากมีผู้เข้าใจไขว้เขวถึงความแตกต่างระหว่าง “ความมีพิษ” และ “อันตราย” อยู่เสมอ ดังนั้นความหมายของคำทั้งสองดังกล่าวข้างต้นคงจะช่วยให้ท่านเข้าใจความหมายและความแตกต่างได้ดีขึ้น


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537