ปรง
เรียบเรียงโดย :ดร. ปิยะ เฉลิมกลิ่น
ปรง (cycad) เป็น พืชที่อยู่ในอันดับ (order) Cycadales ในอันดับนี้มีอยู่ ด้วยกัน 3 วงศ์ (Family) ได้แก่
1. วงศ์Cycadaceae ประกอบด้วยปรงสกุล (Genus) Cycas
2. วงศ์ Zamiaceae มีอยู่หลายสกุล เช่น Bowenia, Lepidozamia, Encephalarios, Zamia (ปรงเม็กซิกัน)
3. วงศ์ Stangeriaceae มีสกุลเดียวคือ Strangeria
ปรงเป็นพืชโบราณที่จัดอยู่ในพวก gymnosperm เช่นเดียวกับพวกสน (conifer) และแปะก้วย (ginkgo) มีลักษณะของลำต้นและใบคล้ายกับพวก ปาล์ม มีส่วนที่ใช้สืบพันธุ์เกิดอยู่ในอวัยวะที่เรียกว่า cone โดยที่ cone ของเพศผู้และเพศเมียจะแยกกันอยู่คนละต้น ดังนั้นปรงจึงมีทั้งต้นตัวผู้ และต้นตัวเมีย นอกจากนี้ sperm cell ของปรงยังเคลื่อนไหวได้ในของเหลว เหมือนกับลักษณะของพวกเฟิร์น (เฟิร์นเป็นพืชชั้นต่ำ ไร้ดอก)
ปรงเป็นพืชโตช้า สร้างใบอ่อนปีละ 1-2 ชุด ปรงมีใบสวยงาม จึงได้รับความนิยมนำมาปลูกเป็นไม้ประดับ ปรงที่ขึ้นในที่ร่มจะมีจำนวน ก้านน้อย แต่ละก้านมีใบย่อยน้อย แต่มีขนาดยาวใบสีเขียวเข้ม ปรงที่ขึ้น อยู่กลางแจ้งจะมีจำนวนก้านมาก แต่ละก้านมีใบย่อยมากและสั้น มี ใบสีเขียวอมเหลือง ลำต้นของปรงอาจจะเป็นลำสั้นๆ อยู่ใต้ดิน หรือเป็นลำสูงหลายเมตร ปรงบางชนิดแทงหน่อออกมาจากลำต้นใกล้ผิวดิน จนมองดู เป็นกอ แต่บางชนิดจะไม่แตกหน่อ การขยายพันธุ์ของปรงจึงใช้ทั้งการแยก หน่อและการเพาะเมล็ด ปรงเป็นพืชที่ต้องการดินปลูกที่ระบายน้ำดี ต้องการน้ำน้อย โดยจะพบว่าปรงหลายชนิดขึ้นอยู่บนภูเขา ตามหน้าผาหรือเกาะอยู่กับโขดหิน ที่รากของปรงจะมีปมเล็กๆ เป็นที่อาศัยของสาหร่าย สีน้ำเงินแกมเขียวชนิดหนึ่ง (blue green Anabaena algae) ที่มีการดำรงชีวิต แบบพึ่งพาอาศัยอยู่กับปรง
เมล็ดของปรงจะงอกได้ช้ามาก ถึงแม้ว่าจะไม่มีการฟักตัวก็ตาม การทำให้เมล็ดปรงงอกได้เร็ว จึงต้องนำเมล็ดปรงมาปอก เอาเนื้อหุ้มเมล็ด ที่อยู่ชั้นนอกออกให้หมด แล้วจะพบเปลือกแข็งอีกชั้นหนึ่งที่เรียกว่า กะลาห่อหุ้มเมล็ดอยู่ จึงควรนำไปฝนจนกะลาทะลุหรือกะเทาะให้แตก เพื่อให้น้ำหรือความชื้นซึมเข้าไปในเมล็ด แล้วเมล็ดจะงอกได้เร็วขึ้น ถ้ามีการแกะกะลาออกให้หมดจะเหลือแต่ endosperm ก่อนนำไปเพาะ ควรนำไปแช่น้ำยาป้องกันเชื้อราเสียก่อน การเพาะโดยวิธีนี้จะได้ต้นอ่อน ที่มีเปอร์เซ็นต์การงอกสูงและต้นอ่อนมีขนาดสม่ำเสมอกัน
ปรงพื้นเมืองของไทยที่นิยมนำมาปลูกเป็นไม้ประดับ ได้แก่
Cycas rumphii คือ ปรงทะเล
Cycas circinalis คือ ปรง (ในภาษาของภาคกลาง) มะพร้าวสีดา (ประจวบคีรีขันธ์)
Cycas siamensis คือ ปรงป่า ปรงเหลี่ยม (ตราด) ตาลปัตรฤาษี (กาญจนบุรี)
ส่วนปรงต่างประเทศที่นิยมปลูกในเมืองไทย ได้แก่ ปรงญี่ปุ่น (Cycas revoluta)
การใช้ประโยชน์ของปรงสามารถนำมาใช้ได้แทบทุกส่วน เช่น ใบใช้ ในงานพิธีต่างๆ การทำแป้งสาคูจากลำต้นของปรงบางชนิด การสกัดยาจาก เมล็ดของปรงบางชนิด แต่การนำมาเป็นอาหารและยา ควรจะระมัดระวัง ให้มากเนื่องจากปรงบางชนิดยังมีสารพิษอยู่ด้วย


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537