ต้นข้าวหลามดง
เรียบเรียงโดย :ดร. ปิยะ เฉลิมกลิ่น
ต้นข้าวหลามดง มีชื่ออื่นที่เรียก ได้แก่ จำปีหิน (ชุมพร) นมงัว (ปราจีนบุรี)มีชื่อ วิทยาศาสตร์ว่า Gomiothala-mus laoticus (Finet & Gagnep.) Ban อยู่ในวงศ์ไม้ กระดังงา (Family Annon-aceae) เช่นเดียวกับกระดัง -งาไทย กระดังงาสงขลา น้อยหน่า ส่าเหล้า สายหยุด ลำดวน นมแมว นมหนู จำปูน บุหงาลำเจียก กิ่งดอกเดียว ปาหนันช้าง ฯ
ลักษณะทั่วไป เป็นไม้ต้นขนาดเล็ก สูง 3-7 เมตร ทรงพุ่มโปร่ง แหลม เปลือกลำต้นมีลายละเอียดตามยาว เปลือกสีเทาอมดำหรือม่วงดำ เนื้อไม้เหนียว ใบเดี่ยว เรียงสลับสองข้างในระนาบเดียวกัน (districhous) รูปรีแกมขอบขนาน กว้าง 3-4 เซนติเมตร ยาว 10-16 เซนติเมตร ใบหนา หน้าใบสีเขียวเข้มเป็นมันลื่น หลังใบสีอ่อนและเห็นเส้นใบเด่นชัดกว่า โคนก้านใบป่องเล็กน้อยและยาว 0.8 เซนติเมตร มีผลกลุ่ม 6-12 ผล แต่ละผลกลมทรงกระบอก มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5 เซนติเมตร ยาว 3 เซนติเมตร ผลคอดกลางมี 2-5 เมล็ด ผลอ่อนสีเขียว ผลแก่สีดำ มีผล ตลอดปี
จุดเด่นของดอก ดอกเดี่ยวออกที่ซอกใบตามลำต้นหรือกิ่ง 1-3 ดอก กลีบเลี้ยงมีขนาดเล็ก 3 กลีบ สีเขียวแผ่กางออก กลีบดอกมี 6 กลีบ เรียงเป็น 2 ชั้นๆ ละ 3 กลีบ ชั้นในยาว 1 เซนติเมตรประกบกันเป็นรูปสามเหลี่ยม กลีบดอกชั้นนอกอวบหนารูปหอก กว้าง 2.5-3 เซนติเมตร ยาว 4-5 เซนติเมตร ดอกอ่อนสีเขียว เมื่อบานเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือชมพูกางออก จากกัน เมื่อบานมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของดอก 3-3.5 เซนติเมตร ส่งกลิ่นหอมเย็น ดอกบาน 2-3 วัน แล้วจึงโรย มีอีกพันธุ์หนึ่งที่ดอกบาน แล้วเปลี่ยนจากสีเขียวอมเหลืองเป็นสีส้มแดงแล้วจึงโรย ซึ่งเป็นพันธุ์ที่หายากมากกว่า ออกดอกทยอยตลอดปี
การขยายพันธุ์และปลูกเลี้ยง ใช้วิธีการเพาะเมล็ด ต้นกล้ามีความ แข็งแรง ทนทานต่อความแห้งแล้ง แต่มีการเจริญเติบโตค่อนข้างช้า ควรปลูกลงดินในสถานที่ร่มรำไร ถ้าดินชื้นและระบายน้ำดีจะเจริญเติบโต เร็วขึ้น หากต้องการปลูกให้ออกดอกในกระถางควรใช้วิธีการทาบกิ่ง ส่วนวิธี การตอนพบว่าออกรากได้ยากมาก
การใช้ประโยชน์ ปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับที่มีดอกสวยงาม และมี กลิ่นหอมและยังใช้เป็นสมุนไพรที่ใช้ในช่วงหลังคลอดบุตรของสตรีในชนบท


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537