สารระเหย

ทวีศักดิ์ สุนทรธนศาสตร์

สารระเหย (solvents) หมายถึง ตัวทำละลายอินทรีย์ชนิดต่างๆ มีคุณสมบัติ ระเหยได้ (volatile) สารระเหยมักจะถูก นำมาใช้เป็นตัวทำละลายในสีทาบ้าน น้ำมันชักเงา เชลแล็ก แลคเกอร์ ยาทาเล็บ น้ำยาล้างเล็บ เป็นต้น ได้มีผู้นำมาเสพ และ ชักนำให้เสพด้วยการสูดดมที่เรียกว่าดมทินเนอร์หรือดมกาวในหมู่วัยรุ่น ในทางการแพทย์สารระเหยจัดอยู่ในพวกที่ออกฤทธิ์กดระบบสมองส่วนกลาง (central nervous system depressant) เมื่อได้รับติดต่อกันนานๆ เกิดเป็นการติด (solvent abuse) ซึ่งการติด สารระเหยมักจะเป็นการติดทางจิตใจ (psychologically dependence) มากกว่าจะเป็นการติดทางกาย (physically dependence) สารระเหยมีอยู่มากมายหลายชนิด แต่ในที่นี้ จะขอกล่าวถึงพิษของสารระเหยที่เป็นส่วนประกอบใหญ่ในผลิตภัณฑ์ดังกล่าวข้างต้น ได้แก่ เฮกเซนคาร์บอน เททระคลอไรด์ คลอโรฟอร์ม และกลุ่มสารระเหยที่มีสูตรโครงสร้างใกล้เคียงกัน เบนซิน และโทลูอีน
เฮกเซน (hexane)
เป็นสารระเหยที่ใช้กันมาก นอกจากจะออกฤทธิ์กดระบบสมองส่วนกลางซึ่งเป็นฤทธิ์โดยตรงแล้ว ยังก่อให้เกิดอาการพิษทางประสาท ได้แก่ อาการอ่อนเปลี้ยของข้อเท้าและนิ้วต่างๆ และการรับความรู้สึกของแขนขาเสียไป
คาร์บอนเททระคลอไรด์ (carbontetrachloride)
ใช้เป็นตัวทำละลายในอุตสาหกรรมหลายชนิด สารระเหยชนิดนี้จะก่อให้เกิด อาการระคายเคืองต่อเยื่ออ่อน ของตา จมูก และลำคอ ทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน มึนงง ปวดศีรษะ หากได้รับติดต่อกันนานๆ จะมีอาการปวดหลัง ท้องเดิน อาจถึงกับอาเจียนเป็นโลหิตได้ หากได้รับเข้าไปมากจะก่อให้เกิดอาการสิ้นสติ ชัก และตาย เนื่องจากฤทธิ์ที่ไปกดระบบประสาทส่วนกลาง ที่พบร้ายแรงได้แก่อาการพิษที่เกิดต่อตับและไต
คลอโรฟอร์ม (chloroform) และสารระเหยอื่นๆ ที่มีสูตรโครงสร้าง ใกล้เคียงกัน
ตัวอย่างสารระเหยอื่นนอกจากคลอโรฟอร์ม เช่น เมทิลีนคลอไรด์ (methylenechloride) ไตรคลอโรเอทิลีน (trichloroethylene) เป็นต้น นอกจาก ฤทธิ์กดประสาทส่วนกลางแล้ว อาการพิษจากการสูดดมจะทำให้ใจสั่น หัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะ สารระเหยในกลุ่มนี้โดยเฉพาะคลอโรฟอร์มจะก่อให้ เกิดอาการพิษของไต และบางชนิดก็ทำให้เกิดอาการพิษต่อตับได้ ผู้ได้รับ สารระเหยในกลุ่มนี้นานๆ จะมีพฤติกรรมเบี่ยงเบนจากเดิมได้
เบนซิน (benzene)
เป็นกลุ่มของสารระเหย ที่ใช้เป็นน้ำมันเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องยนต์ต่างๆ เมื่อได้รับเข้าไปโดยการสูดดมมากๆ อาการพิษเบื้องต้นได้แก่ อาการมึนงง
เวียนศีรษะ อ่อนเพลีย มีความสุขจากการเกิดประสาทหลอน คลื่นไส้ อาเจียน แน่นหน้าอก หากได้รับอยู่นานจะเกิดอาการตาพร่า มือเท้าสั่น หายใจ ช่วงสั้นๆ แต่เร็ว ใจเต้นไม่เป็นจังหวะ เป็นลมหมดสติ หากได้รับติดต่อ กันนานๆ จะมีผลต่อระบบประสาทส่วนกลางและระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ อาการปวดศีรษะ เบื่ออาหาร มึนงง มีอาการหงุดหงิดง่าย และที่ร้ายแรงได้แก่ อาการผิดปกติของไขกระดูกที่ทำหน้าที่สร้างเม็ดเลือดและบางรายอาจพบ อาการของลูคีเมียได้ (leukemia)
โทลูอีน (toluene)
เป็นตัวทำละลายในส่วนผสมของผลิตภัณฑ์สีทาบ้าน น้ำมันชักเงา เป็นต้น นอกจากมีผลกดระบบสมองส่วนกลางแล้ว อาการพิษที่พบได้แก่ อาการอ่อนเพลีย เหนื่อยล้า มึนงง แต่ไม่รุนแรงเท่ากับพิษของเบนซิน อย่างไรก็ตามโทลูอีนมักจะถูกไปผสมรวมกับสารระเหยที่รุนแรงตัวอื่นๆ ด้วย
นอกจากนี้แล้วยังมีสารระเหยอื่นๆ อีกหลายชนิด เช่น เมทานอล (methanol หรือ methyl alcohol) ไอโซโพรพานอล (isopropanol) หรือแม้กระทั่งก๊าซโซลีน (gasoline) หรือน้ำมันก๊าด (kerosene) ซึ่งใช้เป็นก๊าซหุงต้ม หรือส่องสว่าง หรือผสม ใช้เป็นตัวทำละลายในผลิตภัณฑ์กำจัดแมลง เป็นต้น ก็จัดเป็นระเหยที่มีพิษทั้งสิ้น
ผลิตภัณฑ์ต่างๆ จะมีส่วนผสมของสารระเหยหลายชนิดรวมกัน ผู้ที่ต้องปฏิบัติงานใกล้ชิด และต้องสูดดมสารระเหยเหล่านี้ติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน ควรจะคำนึงถึงพิษภัยของสารระเหยเหล่านี้ นอกจากนั้นเยาวชนไม่ควรทดลองตามคำชักชวน อย่าหลงผิดด้วยการติดสารระเหย จะเสียอนาคต อีกทั้งจะเป็นภาระและปัญหาต่อครอบครัว สังคม และประเทศชาติ


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537