ภาวะหลับ

ดร. ชุลีรัตน์ บรรจงลิขิตกุล

ภาวะการนอนหลับเป็นการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาซึ่งเป็นวงจรที่มีการเสียการรู้สติชั่วคราว และพร้อมที่จะกลับคืนสู่สภาวะรู้สติดังเดิม ถ้ามี การกระตุ้นที่เหมาะสมจากการศึกษาในระยะหลังๆ พบว่าการหลับจะเกิดขึ้นโดยบริเวณบางส่วนของสมองที่เกี่ยวข้องกับการนอนหลับ (hypnogenic areas) มีการผลิตสารประสาทเคมี (neurochemical substances) ซึ่ง กระตุ้นให้เกิดการหลับและไปยับยั้งระบบตื่นตัว (arousal system)

บริเวณของสมองที่ เกี่ยวข้องกับการนอนหลับจะ อยู่ที่ก้านสมอง (brainstem) บริเวณส่วนบนของเมดูลา (medulla) ส่วนล่างของพอนส์ (pons) และส่วนหน้าของไฮโปธาลามัส (hypothalamus) ถ้าใช้ไฟฟ้ากระตุ้นบริเวณเหล่า นี้จะทำให้สัตว์ทดลองหลับ และถ้าสมองบริเวณที่เกี่ยวข้องกับการนอนหลับของสัตว์ทดลองถูกทำลาย จะทำให้สัตว์ทดลองตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา
ปกติการนอนหลับจะมีอยู่ 2 แบบคือ
1. การหลับที่ลูกนัยน์ตามีการเคลื่อนไหวเร็ว (Rapid eye movements (REM) sleep) เป็นการนอนที่มีการเคลื่อนไหวของลูกตาไปมาในทิศทางเดียวกันทั้งสองข้างตลอดเวลา อุณหภูมิของร่างกาย ความดันเลือด ชีพจรและการหายใจไม่คงที่ ความตึงตัวของกล้ามเนื้อลดลง มีการเคลื่อนไหวของร่างกายเพิ่มขึ้น การหลับช่วงนี้จะเกิดในช่วงเวลาสั้น และเกิดร่วมกับการฝัน ดังนั้นจึงอาจเรียกเป็นภาวะ dream sleep ได้อีกชื่อหนึ่ง คลื่นสมองที่วัดได้จากการนอนแบบนี้จะพบว่า มีลักษณะเหมือนตอนกำลังตื่น
2. การหลับที่ลูกนัยน์ตามีการเคลื่อนไหวช้า (Non rapid eye movements (Non REM) sleep) เป็นการหลับที่ลูกตามีการเคลื่อนไหวไปมาช้าและน้อยลง อุณหภูมิของร่างกายความดันเลือด ชีพจร และการหายใจคงที่ร่างกายเคลื่อนไหวน้อยลง การนอนในช่วงนี้จะเกิดในผู้ใหญ่ถึง 80% แต่จะพบในเด็กเกิดใหม่เพียง 50%
ในผู้ใหญ่ปกติเวลานอนกลางคืนจะเริ่มด้วย การหลับที่ลูกนัยน์ตาเคลื่อนไหว ช้า นานประมาณ 1 ถึง 1ฝ ชั่วโมง จากนั้น ก็ตามด้วยแบบการหลับที่ลูกนัยน์ตาเคลื่อนไหวเร็วนานประมาณ ฝ ชั่วโมง และต่อไปเป็นแบบการหลับที่ลูกนัยน์ตาเคลื่อนไหวช้าอีก เป็นวงจรสลับกันไปในคืนหนึ่งๆ ประมาณ 4–6 วงจร
อย่างไรก็ตาม การนอนทั้ง 2 แบบ จะถูกควบคุมโดยสารสื่อประสาทเคมี (neurotransmitters) 2 ตัว คือ serotonin จะควบคุม non REM sleep และ Norepinephrine จะควบคุม REM sleep ถ้าสาร serotonin ถูกยับยั้งการหลับแบบ non REM sleep ก็จะลดลง และก่อให้เกิดโรคนอนไม่หลับ (insomnia) หรือถ้าลดการสร้าง norepinephrine ก็จะเกิดภาวะการนอนหลับแบบ non REM เพิ่มขึ้นเช่นนี้ เป็นต้น


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537