นกโพระดก
เรียบเรียงโดย :พรทิพย์ อังคปรีชาเศรษฐ์
นกโพระดกเป็นกลุ่มนกที่สวยงาม สะดุดตามากกลุ่มหนึ่ง ส่วนใหญ่จะมี ขนบริเวณลำตัวเป็นสีเขียวแต่ที่เด่นมาก ที่สุดก็คือขนบริเวณหัว แก้ม คอ คาง เลยมาถึงอกจะมีสีสดใสตัดกันสวยงาม มาก นกโพระดกบางชนิดมีสีสันตัดกัน ถึง 6 สี เช่น สีดำ แดง เหลือง ฟ้า เขียวและขาวเป็นต้น ดังนั้นการจำ-แนกนกในกลุ่มนี้จึงทำได้ง่ายมากโดย สังเกตจากสีที่ตัดกันบริเวณหัวนั่นเอง
นกโพระดกเป็นนกขนาดเล็กถึงขนาดกลาง มีความยาวลำตัว ประมาณ 9-30 เซนติเมตร จัดอยู่ในวงศ์ Megalaimidae ลักษณะเด่นของ นกในวงศ์นี้คือ มีลำตัวอ้วน ป้อม หัวโต คอใหญ่และสั้น ปากหนาที่โคนปาก กว้างและมีขนยาวเส้นแข็งๆล้อมรอบคล้ายหนวดคน ขนรอบโคนปากนี้ จะเห็นได้ชัดเจนมาก นักปักษีวิทยาชาวฝรั่งเศสจึงให้ชื่อนกนี้ว่า Barbu ซึ่ง หมายถึงคนที่มีหนวดยาวนั่นเอง ต่อมาเลยเรียกชื่อเพี้ยนไปเป็น Barbet นกในวงศ์โพระดก มีสายวิวัฒนาการอยู่ใกล้ชิดกับนกในวงศ์นกหัวขวาน (Picidae) จึงมีลักษณะ และอุปนิสัยหลายอย่างที่คล้ายคลึงกันมาก เช่น เป็นนกที่มีจะงอยปากใหญ่ และแข็งแรงใช้สำหรับเจาะหาแมลงหรือ ตัวหนอนตามกิ่งไม้ผุๆ หรือ เจาะโพรงสำหรับทำรัง มีขาสั้น มีเท้าเป็น แบบ Zygodactyl คือ เกาะกิ่งไม้โดยยื่น 2 นิ้ว ได้แก่ นิ้วที่ 2 และนิ้วที่ 3 มาทางด้านหน้าและอีก 2 นิ้ว คือนิ้วหัวแม่เท้าและนิ้วที่ 4 ไปทางด้านหลัง เป็นนกที่ชอบหากินอยู่บนต้นไม้ บางครั้งจะใช้เท้าเกาะต้นไม้ในลักษณะ ตัวตั้งตรง และเคลื่อนตัวไปตามลำต้นได้แบบเดียวกับนกหัวขวาน เป็นนก ที่มีปีกกลมสั้น จึงบินได้ไม่เก่งนัก
นกในกลุ่มนกโพระดกนี้พบได้ทั่วๆ ไปในเขตร้อนทั้งในทวีปอเมริกา แอฟริกา และเอเชีย ทั่วโลกมี 72 ชนิด โดยเฉพาะในทวีปแอฟริกามีมาก ชนิดกว่าทวีปอื่นๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มี 16 ชนิดในจำนวนนี้มีอยู่ใน ประเทศไทย 13 ชนิด นกโพระดกที่พบในเอเชียเกือบทั้งหมดจะอยู่ในสกุล Megalaima ส่วนใหญ่จะมีสีสวยงามมาก เช่นนกโพระดกหลากสี(Megalaima rafflesii) นกโพระดกคางแดง (M. mystacophanos) และนกโพระดกเครา- เหลือง (M. chrysopogon) เป็นต้น
นกโพระดกส่วนมากชอบอยู่ตามป่าดง หากินเงียบๆ อยู่บนต้นไม้ มองเห็นตัวได้ยาก เพราะนกมีสีกลมกลืนกับสีของใบไม้ กินลูกไม้ ดอกไม้ ยอดไม้และแมลงเป็นอาหาร แต่ตอนเลี้ยงลูกอ่อนจะให้อาหารเฉพาะตัวหนอน และแมลงเท่านั้น หลังจากกินอาหารจนอิ่มหนำแล้วมันจะบินไปเกาะยอด ไม้เด่นๆ เพื่อผึ่งแดดแล้วจึงตั้งต้นส่งเสียงร้องเป็นจังหวะสม่ำเสมอกันไป เรื่อยๆ เวลาร้องปากมันจะปิด ลำคอจะโป่งเข้า-ออกเป็นจังหวะ ขณะร้องมัน จะส่ายหัวหันไปทางซ้ายทีขวาทีสลับกันไป พร้อมกับกระดกหางเข้าจังหวะ กับเสียงร้อง มีรายงานของอินเดียว่านกตีทอง (M. haemacephala)ซึ่งเป็น นกโพระดกชนิดหนึ่งจะส่งเสียงร้องนาทีละ 108-121 ครั้ง และจะร้องถึง 204 ครั้ง จึงจะหยุดเสียทีหนึ่ง เสียงร้องจะดังก้องไปทั้งป่า ซึ่งคนเดินป่าจะคุ้นเคยกันดี มันจะส่งเสียงร้องติดต่อกันไปจนกว่าจะหิวจึงหยุดร้องแล้วเริ่ม ออกไปหากินใหม่ในขณะหากินมันจะหากินกันเงียบๆมันชอบส่งเสียงร้องใน วันที่มีอากาศสดใสอบอุ่น มากกว่าวันที่มีฝนตกหรืออากาศหนาวเย็น
นกโพระดกสร้างรังอยู่ตามโพรงไม้เช่นเดียวกับนกหัวขวาน ส่วนใหญ่จะสร้างรังเอง มีบ้างที่ใช้รังเก่าของนกหัวขวาน ทั้งนกตัวผู้และตัวเมีย จะช่วยกันเจาะโพรงตามกิ่งไม้ผุๆที่ทอดขนานไปกับพื้นดิน โพรงรังจะอยู่ บริเวณใต้กิ่งไม้ เพื่อกันไม่ให้น้ำฝนเข้าไปในรัง รังอยู่สูงจากพื้นดินประมาณ 3-5 เมตรหรือสูงกว่า ปากรังมีขนาดกว้างกว่าตัวของมันเองเพียงเล็กน้อยเท่านั้น แต่มันก็มีความสามารถเป็นพิเศษในการที่จะบินผลุบเข้าไปในรังได้เลย โดยไม่ต้องมาเกาะที่ปากรังก่อน ปากรังจะทำเป็นรูลึกเข้าไปก่อนแล้วถึง โพรงกว้างข้างในสำหรับเป็นที่วางไข่ ในรังไม่มีวัสดุรองรังหรืออาจจะมีผง เศษไม้อยู่บ้างเล็กน้อย เมื่อใกล้เวลาที่รังจะแล้วเสร็จนกก็จะเริ่มผสมพันธุ์ หลังจากนั้น 2-3 วัน นกตัวเมียก็จะวางไข่ มันจะวางไข่ครั้งละ 2-4 ฟอง ไข่มีสีขาวรูปยาวรี ระยะฟักไข่ประมาณ 13-15 วัน ทั้งพ่อและแม่นกจะ ช่วยกันกกไข่และเลี้ยงลูก ในระยะที่ลูกอยู่ในรังนั้นพ่อและแม่นกจะช่วยกัน ดูแลความสะอาดภายในรังโดยการคาบมูลของลูกนกออกมาทิ้ง นกโพระดก จะอาศัยอยู่ในโพรงรังตลอดทั้งปี ไม่ออกไปเกาะกิ่งไม้นอนเหมือนนกอื่นๆ
นกโพระดกบ้านเราที่รู้จักกันมากที่สุดคือนกตีทองซึ่งเป็นนกขนาด เล็ก พบได้ตามป่าตามสวนทั่วๆ ไป แม้แต่ตามต้นไม้ในเมืองใหญ่ก็ยังพบ เห็นอยู่บ่อยๆ นกชนิดนี้ชอบส่งเสียงดัง ก๊ง ก๊ง ก๊งฟังคล้ายเสียงค้อนตี เหล็ก มีชื่อสามัญหรือชื่อที่เรียกกันทั่วไปว่า Coppersmith barbet คนไทย เรียกว่า นกตีทอง


สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
เทคโนธานี ถ.เลียบคลองห้า ต.คลองห้า อ.คลองหลวง จ.ปทุมธานี 12120 ประเทศไทย
โทรศัพท์ 0-2577-9000
โทรสาร 0-2577-9009

196 พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900
โทร. 0-2579-1121..30,0-2579-5515,0-2579-0160,0-2579-8533
โทรสาร. 0-2561-4771,0-2579-8533 เทเลกซ์. 21392 TISTR TH
เว็บไซด์ : http://www.tistr.or.th
E-mail: hotline@tistr.or.th

กระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี

ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2246-0064 , 0-2640-9600
โทรสาร: 0-2246-8106
เว็บไซด์ : http://www.most.go.th
อีเมล์ : helpdesk@most.go.th

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ.2544 ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537