ชื่อภาษาไทย       กระชายเหลือง
ชื่ออื่นๆ       กะแอน, ขิงทราย,ระแอน, เป๊าะสี่, ว่านพระอาทิตย์
ชื่อภาษาอังกฤษ       Finger root, Chinese ginger, Chinese keys, Galingale
ชื่อวิทยาศาสตร์       Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.
ชื่อพ้อง       Curcuma rotundata L., Kaemferia pandurata Roxb., Gastrochilus pandulata (Roxb.) Ridl.
Boesenbergia pandurata (Roxb.) Schlechter
วงศ์       Zingiberaceae
ลักษณะทาง
พฤกษศาสตร์
      พืชล้มลุก มีเหง้าใต้ดิน รูปร่างกลมแกมรี สีน้ำตาล รากเรียวยาว อวบน้ำ ออกเป็นกระจุก เนื้อในของรากมีสีเหลืองแกมน้ำตาลอ่อน  กลิ่นหอมเฉพาะตัว ส่วนบนดินสูง 30-80 เซนติเมตร ใบเดี่ยว รูปรีแกมใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบสอบ มีสีเขียว ด้านล่างนุ่ม มีขนยาวล้ม ก้านใบเป็นร่อง มีลิ้นใบบางใสที่ส่วนบนของกาบใบ โคนกาบมีสีแดงเรื่อๆ ดอกช่อ ยื่นยาวโผล่กลางยอดระหว่างกาบใบ โผล่เฉพาะส่วนของกลีบดอกและ ส่วนปลายของใบประดับ มีใบประดับหุ้มช่อดอก กลีบเลี้ยงโคนเชื่อมติดกันเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 3 หยัก สั้น ๆ บางใส กลีบดอกโคนเชื่อมติดกันเป็นหลอดยาว สีชมพูอ่อน ที่ปลายมี 3 กลีบ กลีบบน มี 1 กลีบ รูปใบหอกแกมขอบขนาน ปลายแหลม สีชมพูอ่อน-ชมพู กลีบล่างมี 2 กลีบ อยู่ใต้กลีบปาก รูปขอบขนานแกมใบหอก ปลายแหลม สีชมพูอ่อน เกสรเพศผู้ ส่วนที่เป็นกลีบอยู่บนปลายหลอดกลีบดอก มี 3 หยักแยกกัน หยักบนมี 2 หยัก ขนาดเท่ากัน รูปไข่กลับ ปลายกลม สีชมพูอ่อน ส่วนหยักล่างหรือกลีบปากอยู่ด้านล่าง มี 1 หยัก ขนาดใหญ่คล้ายรูปไข่กลับ กลางกลีบโค้งคล้ายท้องเรือ ตอนปลายแผ่ขยายกว้าง ขอบเป็นลอน พื้นสีชมพูมีสีแดงแต้มชมพูเข้ม ริมขอบปากเป็นลอนเล็กน้อย ก้านเกสรสั้น โค้งเล็กน้อย เกสรเพศเมีย เกสรรูปคล้ายสามเหลี่ยมหัวกลับ สีขาวแกมชมพูอ่อน ที่โคนก้านเกสร มีต่อม 2 ต่อม รูปเรียวยาว
     
นิเวศวิทยา       แหล่งกำเนิดในชวา   และสุมาตรา  มีการปลูกแพร่หลายในอินเดีย  ศรีลังกา  เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะ อินโดนีเซีย มาเลเซีย และไทย และ จีนตอนใต้  ชอบขึ้นในที่ชื้นบริเวณชายป่า  ประเทศไทยปลูกมากแถบจังหวัดนครปฐม ปทุมธานี ราชบุรี
     
สรรพคุณ       เหง้า แก้ท้องอืด ท้องเสีย แก้ปวดมวนในท้อง ขับปัสสาวะ แก้แผลในปาก แก้ฝี บำรุงกำลัง กระตุ้นหัวใจ
เป็นอายุวัฒนะแก้ลม ใบใช้บำรุงธาตุ แก้โรคในช่องปากและคอ แก้โลหิตเป็นพิษ [1, 2]
ข้อมูลการวิจัยของน้ำมันกระชายเหลือง
องค์ประกอบทางเคมี       เหง้าสดเมื่อนำมาสกัดน้ำมันหอมระเหยโดยการต้มกลั่น (hydrodistillation) ได้น้ำมันหอมระเหยร้อยละ 0.10 (สนใจรายละเอียด GC Chromatogram ติดต่อที่ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย ฝ่ายเภสัชและผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ)
           

           

     
ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา       ละลายนิ่วในไต [3]
ความเป็นพิษ       -
การใช้ประโยชน์จากน้ำมันกระชายเหลือง       -
รูปแบบของผลิตภัณฑ์       -
ราคาน้ำมันกระชายเหลือง       -
เอกสารอ้างอิง       1. พงษ์บุญรอด, เสงี่ยม. 2522. ไม้เทศเมืองไทย. กรุงเทพฯ. หน้า 5.
2. บุณยะประภัศร, นันทวัน. 2539. สมุนไพรไม้พื้นบ้าน (1). บริษัทประชาชนจำกัด. หน้า 22-5.
3. Sasmito, E. 1993. The essential oil of temukunic (Boesenbergia pandurata (Roxb.) on calcium kidney stone solubility in vitro. The International conference on the use of traditinal Medicinae & Other Natural Products in Health-care, 8-11 june. 1993., Ferringhi Beach, Penang, Malaysia.